فرق روغن موتور دیزلی با بنزینی در ترکیبات، ویسکوزیته و نحوه عملکرد آن ها است که هرکدام متناسب با نوع موتور و شرایط کاری خودرو طراحی شده اند. روغن موتور دیزلی دارای ویسکوزیته بالاتری است که امکان پمپاژ بهتر در دماهای پایین و مقاومت بیشتر در برابر فشارهای بالا را فراهم می کند، در حالی که روغن موتور بنزینی ویسکوزیته کمتری دارد و در دماهای پایین به راحتی پمپاژ شده و به قطعات حساس موتور می رسد. استفاده از روغن دیزلی در موتور بنزینی ممکن است باعث افزایش اصطکاک داخلی و تولید حرارت بیش از حد شود.
همچنین غلظت بالاتر روغن دیزلی مقاومت آن در برابر گرما و آلاینده ها را افزایش می دهد و دوره تعویض روغن را طولانی تر می کند. این تفاوت ها نه تنها بر ترکیبات شیمیایی روغن تاثیر می گذارد، بلکه بر عملکرد و طول عمر موتور نیز نقش مهمی دارد. انتخاب صحیح روغن موتور بر اساس نوع سوخت، نوع موتور و شرایط کاری اهمیت ویژه ای دارد و یکی از اصول طبقه بندی روغن های صنعتی محسوب می شود.
مقایسه کامل روغن موتور دیزلی و بنزینی (بررسی 5 مورد)
موتورهای دیزلی در شرایط بار سنگین مورد استفاده قرار میگیرند درحالی که موتورهای بنزینی برای استفاده در سرعت و دور موتور بالاتر طراحی شده اند. برای تشخیص این که کدام روغن برای کدام موتور مناسب است از استاندارد api استفاده می شود. در این استاندارد برای روغن های بنزینی حرف S (Service) و برای روغن های دیزلی حرف C (Commercial) مورد استفاده قرار می گیرد. از جمله موارد فرق روغن موتور دیزلی با بنزینی می توان به تفاوت های زیر اشاره کرد:
- ویژگی های حرارتی و اکسیداسیون
- خواص ضد سایش و افزودنی ها
- ویژگی های گرانروی (ویسکوزیته)
- سولفات و خاکستر
- سازگاری با فیلتر دوده و مبدل کاتالیزوری
ویژگی های حرارتی و اکسیداسیون
یکی از بارزترین موارد در بررسی تفاوت روغن دیزلی و بنزینی، نحوه و چگونگی مدیریت حرارت است. موتورهای دیزلی که نسبت تراکم بسیار بالایی دارند، دمای داخلی به مراتب بیشتری را تولید می کنند. در اثر این دمای بالا، روغن در معرض پدیده ای به نام اکسیداسیون قرار گیرد. اکسیداسیون غلظت روغن را افزایش داده و باعث تولید لجن های سیاه و سخت می شود. این لجن ها با انباشته شدن، مجاری روغن رسانی را مسدود خواهند کرد. برای همین در فرمولاسیون روغن های دیزلی از آنتی اکسیدان های بسیار قوی تری استفاده شده تا در برابر این گرمای خردکننده دوام بیشتری داشته باشند.
قابلیت تحمل حرارتی در روغن دیزلی یک ضرورت مهم برای جلوگیری از تخریب زودرس ساختار مولکولی روغن به شمار می آید. در مقابل موتورهای بنزینی دمای کم تری دارند؛ اما دور موتور در آن ها بالاتر است به همین دلیل به روغنی نیاز دارند که پایداری برشی بالایی داشته باشد تا لایه نازک روغن در سرعت های بالا از هم گسیخته نشود.
خواص ضد سایش و افزودنی ها
یکی دیگر از موارد فرق روغن موتور دیزلی با بنزینی، غلظت افزودنی های استفاده شده در ترکیبات آن ها است. این افزودنی ها نقش شوینده و تمیزکننده بر عهده دارند. در موتورهای دیزلی فرایند احتراق سوخت کثیف تر از فرایند احتراق سوخت در موتورهای بنزین است. در موتور دیزلی مقدار زیادی دوده بهصورت ذرات ریز و سیاه کربنی تولید می شود. این دوده اگر همان جا بماند، مانند شن و ماسه بین قطعات موتور گیر کرده و آن ها را می سابد و از بین می برد. برای همین در ترکیبات روغن دیزلی از مواد افزودنی پاک کننده بسیار قوی و معلق کننده استفاده می شوند تا بتواند مثل یک شوینده بسیار قوی عمل کند.
این مواد افزودنی، ذرات دوده را احاطه کرده و از چسبیدن آن ها به یکدیگر یا رسوب روی دیواره سیلندر جلوگیری می کنند. در روغن های بنزینی به دلیل این که فرایند احتراق بنزین بسیار تمیزتر از گازوئیل است، حجم این افزودنی ها به مراتب کم تر است. ازاین رو باتوجه به این که روغن دیزلی قدرت تمیز کنندگی بسیار بالا دارد، استفاده از آن برای موتور بنزینی بیش از حد تهاجمی است و باعث از بین رفتن لایه محافظتی که موتور بنزینی به آن نیاز دارد، می شود.
ویژگی های گرانروی (ویسکوزیته)
ویسکوزیته یا گرانروی، مقاومت سیال در برابر جاری شدن است. به عبارت ساده تر ویسکوزیته به میزان غلظت روغن گفته می شود و مقدار شلی و سفتی روغن را نشان می دهد. این ویژگی طبق استاندارد sae اندازه گیری شده و با اعدادی روی قوطی روغن مشخص می شود. در موتورهای دیزلی قطعات موتور مثل یاتاقان ها خیلی بزرگ و سنگین بوده و نسبت به موتورهای بنزینی با فاصله بیشتری از هم قرار گرفته اند. وجود فاصله بیشتر بین قطعات موتورهای دیزلی باعث شده تا فضای خالی بین آن ها نیز بیشتر باشد.
برای پرکردن این فضا و ایجاد یک لایه محافظ ضخیم به روغنی با غلظت بالا و سفت نیاز است. برای همین روغن دیزلی را غلیظ تر و سفت تر می سازند. این روغن غلیظ مثل یک بالشتک محکم بین قطعات قرار گرفته و مانع از آن می شود که قطعات زیر فشار سنگین موتور دیزل به هم برخورد کنند. اما موتورهای بنزینی، ظریف تر طراحی و ساخته شده اند و قطعات آن به طور کامل به هم چسبیده است و درزهای باریکی بین آن ها وجود دارد.
سولفات و خاکستر
سوخت گازوئیل حاوی مقداری گوگرد است که در اثر سوختن گازوئیل به اسیدهای قوی تبدیل می شود. این اسیدها می تواند به فلزات موتور آسیب زده و سوراخ کند. برای جلوگیری از این فاجعه در ترکیبات روغن های دیزلی از افزودنی های فلزی زیادی استفاده می شود. این فلزات، اسید را خنثی می کنند. البته این فلزات بعد از احتراق به خاکستر سولفاته تبدیل می شوند. وجود این خاکستر به منزله عملکرد مفید روغن برای جلوگیری از خوردگی شیمیایی قطعات است.
این در حالی است که سوخت ماشین های بنزینی، خیلی تمیزتر است. برعکس موتورهای دیزلی باقی ماندن خاکستر سولفاته یک تهدید برای موتور است. این خاکستر روی نوک شمع ها رسوب کرده و باعث ایجاد پیش اشتعال یا ضربه زدن موتور می شود. همچنین این رسوبات با قرارگیری روی نشیمن گاه سوپاپ ها و ممانعت از آب بندی کامل محفظه احتراق منجر به افت توان موتور می شوند. برای همین نمی توان از روغن موتور دیزلی برای موتورهای بنزینی استفاده کرد.
سازگاری با فیلتر دوده و مبدل کاتالیزوری
سیستم های آلایندگی مدرن در خودروهای امروزی بسیار حساس هستند. در قسمت اگزوز این خودروها، قطعه ای به نام کاتالیزور وجود دارد که برای تصفیه گازهای خروجی کاربرد دارد و دود سمی را پاکسازی می کند. در فرمولاسیون روغن های دیزلی از مقادیر زیاد فسفر و روی استفاده شده که خاصیت ضد سایش دارند و برای موتور عالی هستند؛ اما یک مخرب بزرگ برای مبدل های کاتالیزور به شمار می آیند و مانع از تصفیه آلاینده ها می شوند.
فسفر موجود در روغن دیزلی با ایجاد لایه ای روی سطح کاتالیست، آن را از کار می اندازند و باعث روشن شدن چراغ چک و رد شدن خودرو در آزمون معاینه فنی می شود. از طرفی هم موتورهای دیزلی به فیلتر ذرات دیزلی مجهز شده اند و به روغن مخصوص خودشان نیاز دارند. برای همین در صورت استفاده اشتباه از روغن موتور برای مثال استفاده از روغن دیزلی برای موتورهای بنزینی، سیستم خروجی اگزوز دچار آسیب دیدگی شده و هزینه سنگینی برای تعویض و تعمیر قطعات روی دست شما می گذارد.
جمع بندی
فرق روغن موتور دیزلی با بنزینی در ترکیبات، ویسکوزیته و افزودنی های خاص آن ها است که هرکدام متناسب با نوع موتور و شرایط کاری طراحی شده اند. روغن موتور بنزینی با فرمولاسیونی ویژه برای بهبود احتراق و کاهش رسوبات در موتورهای بنزینی تولید می شود و به دلیل نرمی و خاصیت پاک کنندگی بالاتر، حرارت و فشار بالای موتورهای با دور بالا را تحمل می کند. در مقابل، روغن موتور دیزلی با افزودنی های مقاوم در برابر ساییدگی و اکسیداسیون غنی شده است و توانایی تحمل بار و دمای بالای موتورهای دیزلی را دارد.
این تفاوت ها نه تنها ترکیبات شیمیایی روغن ها را تحت تاثیر قرار می دهد، بلکه طول عمر موتور و عملکرد خودرو را نیز بهبود می بخشد و انتخاب صحیح روغن موتور بر اساس نوع سوخت، نوع موتور و شرایط کاری اهمیت ویژه ای دارد، همانطور که در محصولات برند معتبر نیرونماد نیز مشاهده می شود.
سوالات متداول
آیا روغن بنزینی برای موتورهای فشار بالا مناسب است؟
خیر، روغن های بنزینی قابلیت تحمل فشارهای بسیار زیاد یاتاقان در موتورهای دیزلی یا بنزینی توربوشارژ بسیار قدرتمند را ندارند؛ زیرا موتورهای فشار بالا به روغنی با شاخص پایداری برشی بسیار بالا نیاز دارند.
آیا روغن بنزینی می تواند باعث آسیب زدن به موتور دیزل شود؟
بله، حتی می تواند آسیب جدی و مخربی به آن وارد کند. موتورهای دیزلی به طور لحظهای دوده تولید می کنند. روغن بنزینی که از ظرفیت پایین معلق کنندگی برخوردار است، قابلیت مهار کردن دود را ندارد به همین دلیل دوده در شیارهای رینگ پیستون جمع شده و باعث چسبیدن رینگ ها می شود و در اثر آن گازهای داغ به داخل کارتل نفوذ کرده و باعث تخریب سریع تر روغن و در نهایت سوختن کامل موتور می شوند.
من متخصص مهندسی مکانیک هستم و چندین سال در حوزه تصفیه روغن و تجهیزات صنعتی تجربه دارم. هدف من از نوشتن مقالات در «نیرو نماد» این است که دانش فنی را به شکل کاربردی و قابل استفاده برای حرفهایها و علاقهمندان به اشتراک بگذارم.
