روغن معدنی که به آن روغن مینرال یا Mineral oil نیز گفته می شود، یک مایع شفاف، بی بو و بی رنگ است که از تقطیر و پالایش نفت خام در مرحله فیلتراسیون روغن به دست می آید. این روغن برخلاف روغن های گیاهی که از منابع طبیعی مانند دانه ها و میوه ها استخراج می شوند، یک محصول پتروشیمی و متشکل از هیدروکربن های اشباع شده ای مانند آلکان ها و سیکلوآلکان ها است و از خواص فیزیکی و شیمیایی منحصربه فردی بهره می برد که آن را برای کاربردهای صنعتی و غیرصنعتی بسیار مناسب می سازد. رسانایی الکتریکی این روغن صفر بوده که باعث شده تا به عنوان یک خنک کننده ایده آل برای قطعات الکتریکی مورد استفاده قرار گیرد.
ویژگی های روغن معدنی
- شفافیت و بی رنگی: روغن معدنی که در اثر فرآیند پالایش به دست می آید، کاملاً شفاف و بی رنگ است.
- پایداری حرارتی بالا: این نوع روغن ها مقاومت بسیار خوبی در برابر حرارت دارند و به بهترین شکل پایداری خود را در دماهای بالا حفظ می کنند. این ویژگی باعث شده تا طول عمر مفید بیشتری داشته باشند.
- خواص روان کنندگی عالی: روغن پایه معدنی به طور طبیعی، خاصیت روان کنندگی بالایی دارد به همین دلیل اصطکاک و سایش بین سطوح فلزی را به شکل مؤثری کاهش می دهد.
- مقاومت در برابر اکسیداسیون: مقاومت این روغن ها با افزودن ترکیبات آنتی اکسیدان به آن ها در برابر اکسیداسیون افزایش می یابد و این کار در کاهش تشکیل لجن و رسوبات مؤثر است.
- قیمت مناسب: فرآیند تولید روغن پایه معدنی نسبت به روغن های سنتتیک و نیمه سنتتیک ساده تر است، به همین دلیل قیمت تمام شده آن ارزان تر در می آید.
- چگالی و گرانروی: چگالی این روغن ها بین 0.8 تا 0.87 گرم بر سانتی متر مکعب است و بسته به نوع و کاربرد، گرانروی های متفاوتی دارند.
انواع روغن معدنی
روغن پایه معدنی به دو دسته اصلی روغن پارافینیک و روغن نفتنیک تقسیم می شود که هر یک از این دو دسته ویژگی های متفاوتی دارند و در صنایع مختلفی مورد استفاده قرار می گیرند.
روغن پارافینیک
روغن پارافینیک از هیدروکربن های اشباع شده و زنجیره ای تشکیل می شود. این نوع روغن به دلیل برخورداری از ویژگی های خاص در ساخت روان کننده های ماشین آلات بسیار پرکاربرد است. از جمله ویژگی های روغن پارافینیک عبارتند از:
- وزن مولکولی پایین که به سیالیت بهتر روغن کمک می کند.
- نقطه اشتعال بالا که باعث پایداری حرارتی خوبی در دماهای بالا می شود.
- شاخص گرانروی بالاتر که باعث می شود در برابر تغییرات دما، گرانروی آن کمتر تغییر کند.
- مقاومت بالا در برابر اکسید شدن که منجر به افزایش طول عمر روغن می شود.
- نقطه ریزش بالاتر و انجماد در دماهای پایین تر
روغن نفتنیک
روغن نفتنیک متشکل از هیدروکربن های حلقوی اشباع شده است. این روغن برای کاربردهایی که نیاز به عملکرد در دماهای پایین هستند مورد استفاده قرار می گیرد. از ویژگی های این نوع روغن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- نقطه اشتعال پایین تر
- چگالی نسبتاً بالا
- خاصیت حل کنندگی خوب با سایر ترکیبات
- نقطه ریزش پایین تر به دلیل نداشتن واکس
- مقاومت ضعیف در برابر اکسیداسیون و اکسید شدن سریع نسبت به روغن های پارافینیک
کاربرد روغن های معدنی
روغن مینرال باتوجه به خواص منحصربه فرد در صنایع مختلف و برای کاربردهای گوناگون استفاده می شود. از جمله کاربردهای این روغن عبارتند از:
- در صنایع خودرویی و مکانیکی به عنوان روغن موتور استفاده می شود. این روغن در واقع نوعی از روغن های معدنی است که برای روان کنندگی در موتورهای دیزلی و سایر قطعات مکانیکی مانند بلبرینگ ها کاربرد دارد.
- برای انتقال حرارت در سیستم های خنک کردن ماشین آلات صنعتی و همچنین در دستگاه های ماینینگ برای خنک کردن قطعات الکتریکی
- به عنوان عایق الکتریکی و خنک کننده به دلیل رسانایی الکتریکی صفر در ترانسفورماتورها و تجهیزات الکتریکی
- در صنایع آرایشی و بهداشتی به عنوان ماده اولیه در تولید کرم ها، پمادها، وازلین و پاک کننده های آرایشی
- در صنایع دارویی و پزشکی مانند ملین برای درمان یبوست و در آزمایشگاه ها برای کشت سلول
- در صنایع غذایی برای پوشش دادن میوه های خشک، مرکبات و برخی پنیرها با هدف جلوگیری از کپک زدگی، خشکی و جذب حشرات
- در صنایع شیمیایی و به عنوان نوعی ماده افزودنی در تولید لاستیک های مصنوعی و پلاستیک ها
- در دامپزشکی برای درمان انگل گوش، یبوست و استفاده در طیور و زنبورداری
- در دستگاه ماینر برای خنک کنندگی دستگاه و کاهش صدای فن و افزایش راندمان
جمع بندی
روغن های معدنی که منشا پتروشیمیایی و فرآیند تولید ساده ای دارند، یک روان کننده بسیار کارآمد و مقرون به صرفه هستند و به طور گسترده برای کاربردهای مختلف توسط نیرونماد در صنایع مورد استفاده قرار می گیرند. از جمله موارد استفاده از آن شامل روغن موتور معدنی، صنایع آرایشی و بهداشتی و مواد غذایی است. شناخت دقیق ویژگی ها و تفاوت های روغن های معدنی با سایر انواع روغن، مانند روغن سنتتیک، این امکان را به شما می دهد تا متناسب با نیازهای خود بهترین گزینه را انتخاب کنید.
سوالات متداول
روغن سفید معدنی چیست؟
روغن سفید معدنی (White Mineral Oil)، نوعی از روغن های معدنی است که در اثر پالایش پیشرفته به دست می آید و با نام پارافین مایع نیز شناخته می شود. این روغن کاملاً بی رنگ و بی بو است و خلوص بالا دارد و به همین دلیل در صنایع دارویی، آرایشی و غذایی استفاده می شود. روان کنندگی، نرمی و مقاومت در برابر رطوبت از مهم ترین ویژگی های این نوع روغن هستند.
روغن معدنی از کجا استخراج می شود؟
روغن مینرال به عنوان یک محصول پتروشیمی از تقطیر و پالایش نفت خام در پالایشگاه ها تولید می شود. در فرایند تولید آن، ابتدا نفت خام در برج های تقطیر جداسازی شده و در مرحله بعد بخش های سنگین تر آن، طی فرآیندهایی مانند هیدروژناسیون و تصفیه با حلال به روغن پایه معدنی تبدیل خواهد شد.
روغن معدنی طبیعی است یا شیمیایی؟
منشأ روغن معدنی نفت است؛ اما فرآیند تبدیل آن به روغن، یک فرآیند شیمیایی و صنعتی است؛ به همین دلیل در گروه محصولات پتروشیمی قرار دارد.
من متخصص مهندسی مکانیک هستم و چندین سال در حوزه تصفیه روغن و تجهیزات صنعتی تجربه دارم. هدف من از نوشتن مقالات در «نیرو نماد» این است که دانش فنی را به شکل کاربردی و قابل استفاده برای حرفهایها و علاقهمندان به اشتراک بگذارم.
