روغن صنعتی (Industrial Oil) نوعی روانکار تخصصی است که در ماشین آلات، تجهیزات صنعتی و خطوط تولید برای کاهش اصطکاک، خنک کاری، جلوگیری از سایش قطعات و محافظت در برابر خوردگی استفاده می شود. این روغن ها با فرمولاسیون خاص طراحی می شوند تا عملکرد پایدار تجهیزات در شرایط کاری سنگین، دما و فشار بالا را تضمین کنند. با توجه به منابع وسیع نفت ایران یکی از کشور های تولید روغن صنعتی می باشد.
روغن ها انواع مختلفی دارند و می توانند در صنعت یا برای مصارف دیگر مورد استفاده قرار گیرند. بیشتر شرکت های تولیدکننده روغن های صنعتی از شرکت های بزرگ نفتی جهان محسوب می شوند. اما امروزه برخی از شرکت ها به صورت تخصصی در زمینه بازیافت روغن فعال می باشند.
تاریخچه روغن های صنعتی
تا قبل از سال 1856 میلادی، برای استفاده در چرخ ها و روانکاری انواع چرخ دنده ها از روغن های صنعتی با منابع روغن های حیـوانی استفاده می شد. گاهی نیز از روغن های گیاهی برای تولید روغن صنعتی استفاده می شد. اما امروزه با صنعتی شدن کشورها نیاز به روانکارها و استفاده از تصفیه روغن برای موتور خودروها است که از کیفیت و پایداری بالا برخودار باشند و همچنین به منظور کاهش اصطکاک بین قطعات و سطوح متحرک خودرو از روغن های صنعتی استفاده می شود.
امروزه بعد از کشف و استخراج نفت، بهبود فرآیندهای تقطیر و تصفیه نفت خام و همچنین توسعه مینی پالایشگاه، روغن صنعتی جایگزین روغن های حیوانی قبلی شد. استفاده از روغن های صنعتی در روغن کاری برتری خود را نسبت به انواع قدیمی روغـن ثابـت کرده است و در نتیجـه اسـتفاده از روغن های حیوانی برای روانکاری صنعتی منسوخ شده است.
با صنعتی شدن کشورها و پیشرفت صنایع مختلف نیاز به روغن های صنعتی با کیفیت و مقاوم بیشتر شده است.
نحوه تولید روغن صنعتی
روغن های صنعتی به حالت مایع هستند و از نفت خام گرفته می شوند. برای تولید روغن پایه می توان از منبع نفت خام برای تولید هیدروکربن استفاده کرد و یا روغن کارکرده را مجددا پالایش کرد. مواد افزودنی در واقع ترکیباتی هستند که با افزودن آن ها به روغن پایه با مقدار مشخص می توان خصوصیات موردنیاز در روغن های صنعتی را ایجاد کرد. بالاترین درصد تشکیل دهنده روغن های صنعتی، روغن پایه است که باید با مواد افزودنی مخلوط شود. نحوه تولید این روغن عبارت اند از:
- برای تهیه روغن های صنعتی باید عملیات تقطیر نفت خام انجام شود. برای تولید یک برش نفتی خاص از فرآیند تقطیر در اتمسفریک و یا تقطیر در خلا استفاده می شود. برش حاصل شده دارای گرانروی، نقطه اشتعال و نقطه ریزش مشخص خواهد بود.
- ترکیبات نامطلوب موجود در روغن با استفاده از روش های مختلف از روغن جدا می شود که باعث بهبود شاخص گرانروی روغن می شود. بعد از عملیات تصفیه روغن، در واحد موم گیری، پارافین های سنگین که به صورت جامد می باشند، با استفاده از روش فیلتراسیون از روغن جدا می شوند.
- سرانجام در واحد تصفیه هیدروژنی، عنصرهایی مانند گوگرد و اکسیژن از روغن خارج می شود تا در ماشین آلات و در شرایط سخت مقاومت بیشتری داشته باشند. روغن پایه بعد از گذراندن تمام این مراحل به واحد مخلوط کنی ارسال می شود و در آنجا با اضافه کردن مواد افزودنی مناسب، انواع روغن صنعتی مطابق با استانداردها تولید می شود.
کاربرد روغن های صنعتی
روغن های صنعتی برای کاهش اصطکاک بین قطعات متحرک، کاهش سایش و افزایش عمر تجهیزات، خنک کاری سیستم ها، جلوگیری از زنگ زدگی و خوردگی، انتقال نیرو در سیستم های هیدرولیک، آب بندی برخی قطعات، کاهش لرزش و صدا، تمیز نگه داشتن اجزای داخلی ماشین آلات و بهبود عملکرد کلی دستگاه ها در شرایط کاری مختلف استفاده می شوند.
انواع روغن های صنعتی
شاخص اصلی انواع روغن های صنعتی ویسکوزیته (گرانروی)، شاخص ویسکوزیته (VI)، پایداری حرارتی و اکسیداسیون و همچنین افزودنی های محافظتی است که تعیین می کند روغن در چه نوع تجهیزات و شرایط کاری قابل استفاده باشد. این شاخص ها مشخص می کنند روغن تا چه حد در برابر دما، فشار، سایش و آلودگی مقاوم است و چگونه می تواند عملکرد روانکاری و محافظت از قطعات صنعتی را به شکل پایدار حفظ کند. انواع روغن صنعتی عبارت اند از:
- روغن دنده
- توربین
- ترانسفورماتور
- گردشی و هیدرولیک
- روغن های صنایع نساجی
- کمپرسور
- دیزل ژنراتور
- ماشین آلات سنگین
- محافظ
- انتقال حرارت
روغن های صنایع نساجی
روغن های صنایع نساجی برای روانکاری قطعات متحرک ماشین آلات بافندگی، ریسندگی و دوخت استفاده می شوند و باعث کاهش اصطکاک، سایش و افزایش عمر تجهیزات می شوند. این روغن ها در سرعت های کاری بالا، دمای متوسط و محیط هایی که حساسیت به لک شدن پارچه وجود دارد طراحی می شوند تا عملکرد روان و تمیز ماشین آلات حفظ شود.
روغن دنده های صنعتی یا واسکازین
روغن دنده های صنعتی برای روانکاری چرخ دنده ها در گیربکس ها و سیستم های انتقال قدرت استفاده می شود و وظیفه کاهش اصطکاک و جلوگیری از سایش شدید قطعات را دارد. این روغن ها در شرایط فشار بالا، بارهای سنگین و سرعت های مختلف کار می کنند و دارای افزودنی های ضدسایش و تحمل فشار بالا هستند.
روغن دیزل ژنراتور
روغن دیزل ژنراتور برای روانکاری موتورهای دیزلی تولید برق استفاده می شود و باعث کاهش اصطکاک، خنک کاری و تمیز نگه داشتن قطعات داخلی موتور می شود. این روغن ها در دمای بالا، احتراق مداوم و شرایط کاری سنگین موتور عملکرد پایدار و مقاومت بالا در برابر اکسیداسیون دارند. این محصول با خاصیت روانکاری و خنک کاری عالی برای دیزل ژنراتورهای صنعتی و موتورهای دیزلی سبک بسیار مناسب است.
روغن های توربین
روغن توربین برای روانکاری و خنک کاری توربین های بخار، گاز و آبی استفاده می شود و به عملکرد پایدار یاتاقان ها و سیستم های کنترل کمک می کند. این روغن ها در سرعت چرخش بالا، دمای بالا و شرایط کاری پیوسته باید پایداری حرارتی و مقاومت عالی در برابر اکسیداسیون داشته باشند.
روغن ترانسفورماتور
روغن ترانسفورماتور به عنوان سیال عایق و خنک کننده در تجهیزات الکتریکی مانند ترانس ها استفاده می شود و از تخلیه الکتریکی و افزایش دما جلوگیری می کند. این روغن در شرایط ولتاژ بالا و دمای عملیاتی مداوم باید دارای خاصیت عایقی بالا و پایداری شیمیایی مناسب باشد.
روغن های محافظ
روغن های محافظ برای ایجاد یک لایه محافظ روی سطوح فلزی استفاده می شوند تا از زنگ زدگی، خوردگی و آسیب های محیطی جلوگیری کنند. این روغن ها در شرایط نگهداری قطعات، انبارداری یا حمل ونقل تجهیزات فلزی به کار می روند.
روغن گردشی و هیدرولیک
روغن های گردشی و هیدرولیک با پایداری حرارتی عالی برای ماشین آلات صنعتی دارای سیستم های گردشی و هیدرولیکی، یاتاقان ها، چرخ زنجیرها، سیستم های دنده بسته، موتور پمپ های الکتریکی و هرگونه ابزار که به روغن های گردشی نیاز دارند مورد استفاده قرار می گیرند.
روغن های انتقال حرارت
روغن های انتقال حرارت برای جابجایی و انتقال یکنواخت گرما در سیستم های حرارتی و تجهیزات صنعتی استفاده می شوند. این روغن ها در دمای بسیار بالا و چرخه های حرارتی مداوم باید پایداری حرارتی بالا و مقاومت مناسب در برابر تجزیه داشته باشند. این محصولات با خاصیت های ضد خوردگی و زنگ زدگی، پایداری عالی برای عملیات انتقال حرارت، شستشوی سیستم های انتقال حرارت، آبکاری و عملیات حرارتی سرد و گرم فلزات کاربرد دارند.
روغن های کمپرسور
چرا به روغن مواد افزودنی اضافه می کنیم؟
روغن صنعتی در اولین حالت خود، روغن پایه نامیده می شود که ویژگی های لازم برای استفاده در تجهیزات را ندارد. بنابراین، برای تولید روغن با کیفیت موادی به روغن پایه اضافه می شود که عبارت اند از:
- پاک کننده ها و معلق کننده ها
- بهبود دهنده های شاخص گرانروی
- مواد ضد اكسيداسيون
- ضد ساییدگی
- ضد زنگ زدگی
- مواد پايين آورنده نقطه ريزش
- مواد ضد كف
نتیجه گیری
روغن صنعتی عمدتا از روغن پایه معدنی، سنتزی یا نیمه سنتزی تشکیل شده و درصد پایینتری از آن شامل مواد افزودنی است. مواد افزودنی ترکیبات شیمیایی هستند که به روغن پایه اضافه می شوند و برخی ویژگی های روغن پایه را بهبود می دهند و آن ها را برای استفاده در تجهیزات آماده می کنند. روغن های صنعتی بر اساس نوع و درصد افزودنی های به کار رفته (مانند ضد سایش، ضد زنگ، ضد اکسیداسیون و پاک کننده) دسته بندی می شوند که هر کدام برای شرایط کاری و نیازهای خاص تجهیزات صنعتی طراحی شده اند.
نحوه کار این روغن ها بدین صورت است که لایه ای نازک بین سطوح متحرک ایجاد کرده و با کاهش اصطکاک، حرارت را دفع و از خوردگی و سایش قطعات جلوگیری می کنند و مجموعه هایی مانند نیرونماد روغن باکیفیت تولید می کنند تا عملکرد بهینه و طول عمر مفید ماشین آلات تضمین شود.
سوالات متداول
چطور روغن صنعتی مناسب (برای گیربکس یا کمپرسور) رو انتخاب کنیم؟
برای انتخاب درست باید مواردی مانند نوع کاربرد، گرید ویسکوزیته، دمـا و شرایط کاری، استانداردها و مشخصات سازنده و سازگاری با آب بندی ها و آب بندی های دستگاه باعث کاهش سایش، افزایش عمر قطعات و بهینه شدن مصرف روغن می شود.
روغن صنعتی بر پایه گیاهی چیست و چه کاربردی دارد؟
روغن های صنعتی بر پایه گیاهی از منابع طبیعی مانند روغن کلزا، سویا یا آفتابگردان تولید می شوند و به دلیل زیست تخریب پذیری بالا و آسیب کمتر به محیط زیست در صنایع حساس مانند کشاورزی، صنایع غذایی و تجهیزات محیط زیستی استفاده می شوند.
من متخصص مهندسی مکانیک هستم و چندین سال در حوزه تصفیه روغن و تجهیزات صنعتی تجربه دارم. هدف من از نوشتن مقالات در «نیرو نماد» این است که دانش فنی را به شکل کاربردی و قابل استفاده برای حرفهایها و علاقهمندان به اشتراک بگذارم.
