روغن واسکازین یکی از روان کننده های پرکاربرد با گرانروی بالا است که برای حفاظت و روانکاری قطعات داخلی گیربکس و دیفرانسیل در خودروها و ماشین آلات صنعتی به کار می رود. این روغن با تشکیل یک لایه محافظ بین سطوح فلزی، میزان اصطکاک و سایش را کاهش داده و مانع از بروز خرابی های زود هنگام می شود. پایداری بالای واسکازین در برابر فشار و دماهای شدید، باعث حفظ عملکرد مطلوب سیستم های انتقال قدرت می گردد.
این روغن در انواع مختلفی مانند معدنی، سنتتیک و نیمه سنتتیک تولید می شود و انتخاب نوع مناسب آن به نوع وسیله و شرایط کاری بستگی دارد. تعویض به موقع روغن واسکازین در عمر خودرو تاثیر گذار است و می توان با فیلتراسیون روغن به افزایش کارایی، بهبود عملکرد گیربکس و اجزای داخلی ماشین کمک کرد.
واسکازین چیست؟
وظیفه اصلی روغن واسکازین محافظت از چرخ دنده ها و متعلقات آن در برابر فشارهای وارده به این قطعات است. مواد تشکیل دهنده روغن واسکازین از دو جز مهم روغن پایه و ادتیو (مواد افزودنی ها) تشکیل شده است. ترکیب این دو ماده خاصیت ضد سایشی و ضدترکی دارد که باعث میشود در دمای بالا پایدار باشد و از گیربکس شما محافظت کند.
انواع روغن واسکازین ( Gear-Oil)
با توجه به تنوع خودروهای موجود در بازار ایران در دو مدل دنده ای و اتومات، روغن واسکازین نیز با توجه به نوع خودرو انتخاب می شود:
۱. روغن واسکازین مخصوص خودروهای دنده ای
روغن واسکازین که در خودروهای دنده ای استفاده می شود با علامت MFT قابل تشخیص است. روغن گرایل در خودروهای دنده ای دارای غلظت بالایی بوده که فقط برای دنده های دستی مناسب می باشد و به هیچ وجه نباید در خودروهای اتومات استفاده شود. یکی از شاخصه های اصلی روغن گرایل در خودروهای دنده ای، مقاومت بالا در برابر فشار است، زیرا نحوه عملکرد ماشین های دنده ای به گونه ای است که فشار بالایی بر چرخ دنده ها وارد می شود.
2. روغن واسکازین مخصوص خودروهای اتومات
روغن واسکازین مربوط به خودروهای دنده اتوماتیک با علامت ATF قابل تشخیص است. این روغن دارای غلظت کمتری نسبت به خودروهای دنده ای می باشد. غلظت کم روغن واسکازین خودروهای دنده اتومات، به علت مدل قرار گرفتن چرخ دنده ها در جعبه دنده است. از ویژگی های روغن مخصوص خودروهای اتومات می توان به گرانوری کمتر، پایداری بالا دربرابر دما، مقاومت در برابر ساییدگی و آب گریزی اشاره کرد.
کاربرد روغن گرایل (واسکازین)
روغن گریل با داشتن گرانروی بالا و افزودنی های مقاوم در برابر فشار مانع از تماس مستقیم قطعات شده و عملکرد مجموعه انتقال قدرت را روان، بدون صدا و با طول عمر بیشتر نگه می دارد، روغن گریل نوعی روغن گیربکس است و روغن هیدرولیک یک روغن متفاوت با کاربردی کاملا جداگانه است؛ تفاوت روغن هیدرولیک با روغن گیربکس بین روغن دنده و روغن هیدرولیک در ماهیت و کاربرد آن ها است.
روغن دنده چسبندگی بیشتری دارد و از نظر غلظت نیز نسبت به روغن هیدرولیک ضخیم تر است، به همین دلیل برای تحمل فشار و سایش شدید در گیربکس خودروها مورد استفاده قرار می گیرد. در مقابل، روغن هیدرولیک رقیق تر بوده و برای انتقال نیرو و کمک به حرکت نرم و دقیق سیستم های هیدرولیکی به کار می رود. کاربرد اصلی روغن واسکازین عبارتند از:
- وظیفه روغن گرایل
- حفاظت از شکستگی چرخ دنده ها
- روان سازی حرکت چرخ دنده ها
- حفظ عملکرد بهینه گیربکس
- کمک به بهبود سلامت موتور خودرو
- محافظت از زنگ زدگی
مزایای استفاده از روغن واسکازین
استفاده صحیح و بهموقع از روغن گیربکس (واسکازین) فواید قابل توجهی برای خودرو و راننده دارد. برخی از مهم ترین این مزایا عبارتند از:
- افزایش عمر قطعات گیربکس
- بهبود کیفیت رانندگی
- کنترل حرارت و خنک کاری بهتر
- محافظت در برابر زنگ زدگی و خوردگی
1- افزایش عمر قطعات گیربکس
روانکاری مناسب باعث می شود دنده ها و شفت های انتقال نیرو دیرتر دچار سایش و فرسودگی شوند و نیاز به تعمیرات اساسی به تعویق بیفتد.
2- بهبود کیفیت رانندگی
تعویض دنده روان تر و بدون صدا یا تکان، یکی از نتایج استفاده از واسکازین مناسب است که به ویژه در رانندگی شهری و ترافیک اهمیت زیادی دارد. هرچه اصطکاک داخلی گیربکس کمتر باشد، انرژی موتور بیشتر صرف حرکت خودرو می شود و نه غلبه بر اصطکاک. این اثر ممکن است کوچک باشد، اما در بلندمدت می تواند به صرفه جویی در مصرف سوخت کمک کند.
3- کنترل حرارت و خنک کاری بهتر
واسکازین با جذب و دفع حرارت ناشی از درگیری دنده ها، از افزایش بیش از حد دمای گیربکس جلوگیری می کند و عملکرد سیستم انتقال قدرت را بهینه نگه می دارد.
4- محافظت در برابر زنگ زدگی و خوردگی
افزودنی های ضدخوردگی موجود در روغن گیربکس از تشکیل زنگ و آسیب به قطعات در محیط های مرطوب جلوگیری می کنند. استفاده منظم از روغن واسکازین نه تنها عمر گیربکس را افزایش می دهد، بلکه تجربه رانندگی راحت تر و اقتصادی تر را نیز به همراه دارد.
روغن واسکازین مناسب برای گیربکس صنعتی
گیربکس های صنعتی در انواع مختلف گیربکس حلزونی، گیربکس خورشیدی، گیربکس هلیکال و … موجود هستند. گیربکس های صنعتی مانند گیربکس های خودرو نیاز به تعویض روغن دارند. مهم ترین ویژگی روغن های گیربکس صنعتی، خاصیت ضدخوردگی و پایداری حرارتی مناسب آن ها است که باعث افزایش طول عمر و کارایی بهتر گیربکس می شود.
چرا باید روغن واسکازین را تعویض کنیم؟
در گیربکس دستی به مرور زمان روغن توانایی روان بودن خود را از دست داده و باعث به وجود آمدن آلودگی و ذرات فلزی ریز در گیربکس می شود. اما در خودروهای دنده اتومات، به علت وجود دمای بالا و فشار زیاد، روغن به مرور خاصیت خود را از دست می دهد و سبب شکستگی چرخ دنده ها خواهد شد.
علائم زمان تعویض روغن واسکازین
خودروهای گیربکس دستی، هر 50 الی 100 هزار کیلومتر زمان مناسب برای تعویض روغن گرایل است و در خودروهای گیربکس اتومات هر 100 الی 150 هزار کیلومتر زمان مناسب برای تعویض روغن گرایل است.نشتی روغن گیربکس (واسکازین) یک مشکل جدی است که در صورت عدم شناسایی و رفع به موقع، می تواند باعث خرابی گسترده گیربکس شود
چنانچه هر یک از این علائم مشاهده شد، حتما نسبت به بررسی و رفع نشتی اقدام کنید. گاهی تعویض یک اورینگ یا کاسه نمد معیوب می تواند از وارد آمدن خسارت جدی به گیربکس جلوگیری کند.
- رنگ روغن واسکازین
- بوی روغن واسکازین
- تعویض سخت دنده
- صداهای غیرعادی از گیربکس
1- رنگ روغن واسکازین
هنگام پارک خودرو، مشاهده لکه ای چرب و غلیظ زیر جعبه دنده یا دیفرانسیل می تواند نشانه نشتی واسکازین باشد. رنگ روغن گیربکس دستی معمولا زرد روشن تا قهوه ای کم رنگ است، در حالی که روغن دیفرانسیل ممکن است تیره تر باشد.
2- بوی روغن واسکازین
از دیگر نشانه های زمان تعویض روغن واسکازین بوی آن است که اگر بویی شبیه به روغن سوخته داشته باشد، باید روغن گیربکس را عوض کرد. برخی روغن های گیربکس بویی مشابه روغن معدنی دارند و با روغن موتور متفاوت اند. بوی ترش یا سوختگی می تواند نشانه اکسید شدن یا داغ شدن روغن باشد.
3- تعویض سخت دنده
کمبود روغن می تواند باعث شود دنده ها به سختی جا بروند یا به درستی درگیر نشوند.
4. صداهای غیرعادی از گیربکس
شنیدن زوزه یا تق تق هنگام حرکت می تواند ناشی از کم شدن سطح روغن باشد. هرچه سطح روغن کمتر شود، اصطکاک بین دنده ها افزایش یافته و صدای ناخوشایند بیشتر می شود.
نحوه تعویض روغن واسکازین
- در ابتدا سوراخ تخلیه روغن گرایل (واسکازین) را پیدا کنید. معمولا این سوراخ در زیر خودرو قرار دارد.
- سطل یا ظرفی را زیر سوراخ قرار دهید تا روغن گرایل سوخته در آن بریزد.
- در این مرحله واشر و فیلتر گیربکس را بررسی کرده و آن را تمیز یا تعویض کنید.
- دریچه بالای مخزن روغن واسکازین را پیدا کنید و با استفاده از یک قیف مناسب روغن جدید را درون آن بریزید.
تفاوت روغن واسکازین با روغن موتور
وظیفه اصلی روغن موتور جذب آلودگی ها و ذرات لجنی رسوب شده در موتور و کم کردن اصطحکاک قطعات خودرو است. اما روغن واسکازین برای گیربکس و جعبه دنده استفاده شده و ترکیباتی دارد که از چرخ دنده ها در برابر فشار و شکستگی جلوگیری می کند. ویسکوزیته و افزودنی های مهندسی شده برای فشارهای تماس بالا و دماهای متفاوت مخصوص گیربکس با واسکازین روغن موتور فرق می کند.
نتیجه گیری
روغن واسکازین به کاهش اصطکاک بین دنده ها و قطعات متحرک در گیربکس کمک می کند و می تواند دماهای بالا را تحمل کرده و در شرایط دمایی مختلف خواص خود را حفظ کند. روغن واسکازین دو نوع دارد که یک نوع آن در خودروهای با گیربکس اتومات AFT و نوع دیگر در خودروهای با گیربکس دنده ای MFT استفاده می شود. توصیه می شود این روغن را بسته به شرایط کارکرد و دستورالعمل دفترچه خودرو، معمولا بین ۴۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر تعویض کنید.
هنگام خرید واسکازین لازم است به برند و استانداردهای درج شده روی بسته بندی آن توجه کرده و در صورت نیاز از نظر کارشناسان فنی کمک بگیرید تا انتخابی مناسب و مطمئن داشته باشید. شما می توانید از طریق ارتباط با پشتیبانی سایت نیرو نماد، در زمینه تولید، تصفیه و بازیافت روغن واسکازین مشاوره دریافت نمایید.
من متخصص مهندسی مکانیک هستم و چندین سال در حوزه تصفیه روغن و تجهیزات صنعتی تجربه دارم. هدف من از نوشتن مقالات در «نیرو نماد» این است که دانش فنی را به شکل کاربردی و قابل استفاده برای حرفهایها و علاقهمندان به اشتراک بگذارم.
